3 Mart 1992'deki bilirkişinin "patlama kaçınılmaz" dediği ve 263 madencinin yaşamını yitirdiği Kozlu faciasından 17 Mayıs 2010'da 30 madencinin yaşamını yitirdiği Karadon'a grizu patlamaları madenlerde ölümün en önemli nedeni.

Zonguldak Karadon’daki grizu faciasıyla ilgili bilirkişi raporunda saat 13.15'ten, patlamanın meydana geldiği 13.27'ye kadar geçen 12 dakikada ocaktaki metan gazı oranının yüzde 4'ün üzerinde seyrettiğine dikkat çekilerek, neden önlem alınmadığı sorusuna yanıt aradı.

MECLİS KOMİSYONU: SÜRPRİZ DEĞİL

Facianın ardından “Madencilik Sektöründeki Sorunların Araştırılarak Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan” Meclis Araştırması Komisyonu raporunda madenlerin çalışama sistematiği incelendiğinde bunun “sürpriz” olmadığı görüşüne yer verdi.

YÜZDE 98’i ÖNLENEBİLİR

Selçuk Üniversitesi Maden Mühendisliği Bölümü’nün hazırladığı “Madenlerde İş Güvenliği ve İşçi Sağlığı” başlıklı çalışmada iş kazalarının oluşumunda “güvensiz koşullar” ve “güvensiz davranışların” oranının yüzde 98 olduğu belirtilirken, geriye kalan yüzde 2’lik bölümün “kaçınılmazlık hali” olduğu vurgulanıyor. Çalışmada, “İşyerlerinde gerekli tedbirlerin alınması ve uygun davranışlarda bulunulması halinde iş kazalarının yüzde 98 oranında önlenmesi mümkün olmaktadır” ifadeleri dikkat çekiyor.

GRİZU PATLAMASINI DA ENGELLEMEK MÜMKÜN

Metan-hava karışımı olarak adlandırılan grizu; metanın, hava içerisinde yüzde 4,5-14,5 oranında bulunması durumunda patlayıcı ortam oluşturuyor. Metan; hazırlık süresinde açılan baş yukarılarda, kör bacalarda, ayak arkalarında, tavan boşluklarında, panoyla tavan yolunun kesişim noktasında oluşan boşluklarda ve baraj arkalarında görülüyor.

“Risk” olmasına karşın madencilerin “korkulu rüyası” olan grizu patlamalarını da önlemek mümkün. Meclis Araştırması Komisyonu raporunda grizu patlamalarını önlenebileceğine ilişkin bir bölüme de yer veriliyor. Raporda “grizu facialarını yaşamamak için temel ilke ocak havasındaki metan oranının tehlike sınırlarına gelmemesini sağlamaktır” deniliyor ve bunun yollarına ilişkin bilgiler veriliyor.

“Grizu patlamalarını önlemenin ön koşulu, metan drenajı yapılmasıdır” denilen raporda, grizu facialarının önlenmesi için alınması gerekli önlemler özetle şöyle sıralanıyor:

-Ocak havalandırması mutlaka kurallara uygun olarak mümkünse bilgisayarlı ağ analizi kullanılarak yapılmalıdır. Kritik her noktada otomatik ölçüm cihazları bulunmalı ve bu ölçümler yer üstü istasyonundan devamlı olarak izlenerek gerekli müdahaleler etkin olarak yapılabilmelidir.

-Ocak içerisinde mutlaka exproof (alev sızdırmaz) özellikte ekipman kullanılmalıdır.

-Metan geliri olan taş baca ve özellikle kömür bacalarında özel tip patlayıcı kullanılmalıdır.

- Hazırlık ve üretim çalışmaları öncesinde ayrıntılı bir inceleme yapılarak kömür ve yan kayacın metan içerikleri, lokasyona bağlı olarak belirlenmelidir.

-Metan içeriğinin 10 m3/tondan fazla olduğu kısımlarda metan drenajı projesinin hazırlanması zorunlu olmalı ve uygulama sırasında sürekli olarak kontrol edilmelidir.

-Acil durum planları ve kaza senaryoları hazırlanmalı ve düzenli aralıklarla bu plan ve senaryolara uygun tatbikatlar yapılarak çalışanların acil durum davranış alışkanlığı kazanmaları sağlanmalıdır.

Murat Selenoğlu - İSTANBUL/Emekdunyasi.Net